مجوز صرافی؛ انتخاب نوع، مراحل تأسیس و اجازه فعالیت

برای دریافت مجوز صرافی، ابتدا باید نوع خدمات موردنظر، وضعیت مؤسسان و مرحله پرونده مشخص شود. تأسیس شرکت، دریافت اجازه فعالیت و ارتقای سطح خدمات، موضوع‌های جداگانه‌اند. مدارک باید برای مرحله درست پرونده آماده شوند.

دامنه این صفحه، صرافی‌های خدمات ارزی و مسکوک است. برای کسب‌وکاری که موضوع اصلی آن رمزارز است، صرف استفاده از عنوان «صرافی» دلیل یکسان‌بودن نوع مجوز و ضوابط نیست. همچنین ثبت شرکت به‌تنهایی مجوز شروع عملیات صرافی محسوب نمی‌شود.

مرجع صدور مجوز و انتخاب مسیر درخواست

مرجع مجوز این فعالیت، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. برای شروع، عنوان دقیق درخواست را در درگاه ملی مجوزها پیدا کنید و راهنمای جاری همان عنوان و مسیر تخصصی معرفی‌شده را بخوانید. شماره یا عنوان یک کاربرگ قدیمی را بدون تطبیق با نوع صرافی و مرحله پرونده مبنا قرار ندهید.

پیش از ورود اطلاعات، نوع مؤسسان، شهر، خدمات موردنظر و مرحله پرونده را مشخص کنید. این اطلاعات، انتخاب کاربرگ و کنترل مدارک را ساده‌تر می‌کند.

تفاوت صرافی نوع اول و دوم با سطح فعالیت

«نوع صرافی» و «سطح فعالیت» یک مفهوم نیستند. مطابق مواد ۱ و ۲۵ دستورالعمل مصوب ۱۶ آبان ۱۴۰۲، صرافی نوع دوم سه سطح فعالیت دارد؛ خدمات هر سطح باید با اجازه‌نامه و موافقت‌های مربوط تطبیق داشته باشد.

محدوده خدمات در دستورالعمل ۱۴۰۲
نوع و سطح خدمات پیش‌بینی‌شده نکته انتخاب
نوع اول خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک آن را با نوع دومِ سطح اول یکی ندانید.
نوع دوم، سطح اول خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک نوع دوم بودن، به‌تنهایی مجوز حواله نیست.
نوع دوم، سطح دوم خدمات نقدی و صدور حواله ارزی در حدود مجاز سطح فعالیت و سقف تعهدات باید کنترل شود.
نوع دوم، سطح سوم خدمات سطح دوم و خدمات ارزی برون‌مرزی از طریق کارگزاران شرایط ارتقا و مجوزهای مربوط جداگانه بررسی شود.

چه اشخاصی می‌توانند مؤسس باشند؟

در مواد ۳ و ۴ همان دستورالعمل، نوع اول برای اشخاص حقیقی در قالب شرکت تضامنی پیش‌بینی شده است. نوع دوم برای مؤسسان حقیقی در قالب تضامنی و برای مؤسسان حقوقی واجد شرایط در قالب سهامی خاص مطرح می‌شود. عبارت «اشخاص حقوقی» به معنای مجازبودن هر شرکت ثبت‌شده نیست: بندهای ۵ و ۶ ماده ۹ شرایط پذیرش در بورس تهران یا بازار اول و دوم فرابورس و وضعیت مالی را مقرر کرده‌اند؛ مؤسسات اعتباری طبق تبصره همان ماده از این دو بند مستثنا هستند.

برای مسیر مؤسسان حقیقی، راهنمای مجوز تأسیس صرافی و برای مسیر حقوقی، تأسیس صرافی سهامی خاص را ببینید. پیش از تصمیم درباره قالب، هویت مؤسسان و شرایط قابل اعمال به هرکدام را بررسی کنید.

سرمایه لازم برای تأسیس صرافی در سال ۱۴۰۵

مطابق ماده ۱۲ نسخه تابستان ۱۴۰۵ دستورالعمل منتشرشده در پایگاه بانک مرکزی، حداقل سرمایه صرافی به نوع، سطح فعالیت و برای نوع اول به محل تأسیس بستگی دارد. جدول زیر ارقام همین نسخه را نشان می‌دهد. تبصره ۱ ماده ۱۲ اختیار تغییر حداقل سرمایه را به بانک مرکزی می‌دهد؛ هنگام تشکیل پرونده، کاربرگ جاری و ابلاغیه‌های بعدی نیز باید کنترل شوند.

مبنای مستند سرمایه؛ ماده ۱۲ نسخه تابستان ۱۴۰۵
گروه مبلغ در سند، ریال معادل تومان
نوع اول؛ استان تهران و شهرهای اصفهان، اهواز، تبریز، شیراز، کرج، مشهد، قم و ارومیه ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۲۵ میلیارد تومان
نوع اول؛ سایر شهرها ۱۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۱۳ میلیارد تومان
نوع دوم؛ سطح اول و دوم ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۱۰۰ میلیارد تومان
نوع دوم؛ سطح سوم ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ۲۰۰ میلیارد تومان

تبدیل ریال به تومان در این جدول با نسبت ده ریال به یک تومان انجام شده است. سرمایه ثبتی را با هزینه صدور، کارمزد خدمات، هزینه محل فعالیت یا تضمین موردنیاز یکی نگیرید. برای برآورد نقدینگی، این اقلام را جدا بنویسید و برای هرکدام سند، مبلغ و زمان تأمین را ثبت کنید. حداقل سرمایه باید پیش از ثبت صرافی تماماً به‌صورت نقدی نزد یکی از مؤسسات اعتباری تودیع شود؛ صرف تعهد به تأمین سرمایه کافی نیست.

تضمین لازم برای مجوز فعالیت، موضوعی جداگانه است: مطابق ماده ۲۰ نسخه یادشده، ضمانت‌نامه بانکی بدون قیدوشرط حسن انجام تعهد یا گواهی مسدودی حساب سپرده به نفع بانک مرکزی، حداقل معادل ۵۰ درصد آخرین سرمایه ثبتی لازم است. این دو گزینه را نمی‌توان در همه پرونده‌ها به‌معنای پرداخت نقدی مبلغی اضافه بر سرمایه دانست.

در تب‌های زیر، راهنمای مرحله فعلی پرونده را انتخاب کنید.

صدور

صدور مجوز؛ از اجازه تأسیس تا شروع فعالیت

در مرحله نخست، پرونده مؤسسان و شرکت پیشنهادی برای اجازه تأسیس بررسی می‌شود. پس از ثبت شرکت در چارچوب موافقت مربوط، موضوع اجازه فعالیت مطرح است. ماده ۱۳ دستورالعمل ۱۴۰۲ نیز اجازه تأسیس را برای امور ثبتی از اجازه شروع فعالیت جدا می‌کند. بنابراین داشتن آگهی تأسیس یا کد رهگیری درخواست، به‌تنهایی پاسخ «می‌توانیم کار را شروع کنیم؟» نیست.

  1. عنوان درست را انتخاب کنید: نوع صرافی، قالب شرکت و مرحله درخواست را با کاربرگ تطبیق دهید.
  2. اطلاعات مؤسسان را یکسان کنید: نام، شناسه، سهم یا سهم‌الشرکه، سمت و نشانی در مدارک و فرم‌ها با هم سازگار باشد.
  3. مدارک مرحله تأسیس را آماده کنید: اسناد سرمایه، محل، صلاحیت اشخاص و پیش‌نویس‌های لازم را مطابق درخواست پرونده گردآوری کنید.
  4. موافقت و ثبت را دنبال کنید: نسخه نهایی مجاز برای ثبت را از پیش‌نویس جدا نگه دارید و مغایرت اسناد ثبت‌شده با موافقت را برطرف کنید.
  5. پرونده فعالیت را تکمیل کنید: وضعیت اجازه‌نامه و حدود خدمات را پیش از شروع عملیات کنترل کنید.

ماتریس مدارک: چه کسی چه چیزی را آماده کند؟

جدول زیر تقسیم کار پیشنهادی برای آماده‌سازی مدارک است. ستون «کنترل»، بررسی داخلی را نشان می‌دهد و جانشین بررسی بانک مرکزی نیست. تعلق هر مدرک به نوع و مرحله درخواست را پیش از تهیه کنترل کنید.

مدارک و مسئولیت آماده‌سازی پرونده صرافی
مرحله و موضوع مدرک یا اطلاعات تهیه‌کننده کنترل پیشنهادی
تأسیس؛ مؤسسان مشخصات هویتی، ترکیب مالکیت و اطلاعات درخواست هر مؤسس و نماینده پرونده تطبیق نام، شناسه و آورده در تمام فرم‌ها
تأسیس؛ سرمایه مستندات منشأ وجه و گواهی تودیع یا مسدودی خواسته‌شده مؤسسان و مسئول مالی مبلغ، واحد پول، صاحب حساب و ارتباط با پرونده
تأسیس؛ محل اسناد محل، نشانی، کدپستی و تأییدیه‌های لازم مسئول پیگیری محل یکسان‌بودن نشانی و تعلق اسناد به محل پیشنهادی
صلاحیت مدیران مدرک تحصیلی، سوابق کار و بیمه، گواهی مهارت و مدارک صلاحیت هر مدیر پیشنهادی بررسی سمت، اعتبار مدارک و مقررات صلاحیت مربوط
ثبت شرکت اساسنامه و صورتجلسات موردنیاز، آگهی و اسناد نهایی ثبت نماینده ثبتی تطبیق با موافقت و نسخه تأییدشده
فعالیت و تمدید مجوزهای قبلی، مدارک تکمیلی خواسته‌شده و وضعیت تضمین مدیریت و مسئول پرونده نوع، سطح، تاریخ اعتبار و موارد اعلامی در پرونده

وضعیت هر مدرک را «آماده»، «نیازمند اصلاح» یا «در انتظار پاسخ» ثبت کنید. برای مدارکی که سامانه از طریق استعلام دریافت می‌کند، راهنمای همان درخواست را بخوانید؛ فهرست قدیمی لزوماً به معنی مراجعه حضوری جداگانه نیست.

به‌روزرسانی ۱۴۰۴ درباره صلاحیت مدیران

اطلاعیه سامانه سنا به تاریخ ۶ مرداد ۱۴۰۴ از دستورالعمل «نحوه احراز و لغو تأییدیه صلاحیت عمومی و حرفه‌ای مدیران شرکت‌های صرافی» خبر می‌دهد؛ تاریخ تصویب اعلام‌شده در آن، ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ است. این اطلاعیه به گواهی مهارت، مدرک کارشناسی یا بالاتر مرتبط برای مدیرعامل، حداقل پنج سال سابقه مرتبط دارای بیمه برای مدیرعامل و دو سال سابقه مرتبط برای عضویت هیئت‌مدیره اشاره می‌کند.

در همین اطلاعیه، بررسی صلاحیت سمت‌های مدیریتی نوع دومِ سطح سوم حضوری اعلام شده است. برای سایر صرافی‌ها، بررسی غیرحضوری سمت‌های مدیریتی به‌استثنای مدیرعامل پیش‌بینی شده و امکان بررسی حضوری به تشخیص کمیسیون نیز ذکر شده است. بنابراین شرط مصاحبه و شیوه بررسی را برای همه سمت‌ها یکسان ننویسید. رشته‌های دقیق و مدارک قابل قبول را با متن کامل دستورالعمل و پرونده تطبیق دهید؛ این اطلاعیه به‌تنهایی فهرست کامل شرایط نیست.

زمان و هزینه را چگونه برآورد کنیم؟

تاریخ درخواست و تکمیل مدارک را جدا ثبت کنید. کارمزد را از اعلام همان خدمت بگیرید. برای پیگیری، کد رهگیری و آخرین ابلاغ را آماده داشته باشید؛ عدد عمومی یک صفحه قدیمی، تضمین زمان یا هزینه پرونده شما نیست.

پس از تأسیس، مسیر متناسب را از مجوز فعالیت صرافی یا مجوز فعالیت صرافی سهامی خاص دنبال کنید.

تمدید

تمدید مجوز صرافی

برای تمدید، نام شرکت، نوع، سطح، نشانی و تاریخ پایان اعتبار آخرین اجازه‌نامه را بررسی کنید. آگهی تغییرات را نیز برای شناسایی تغییرات پس از صدور مجوز کنار آن بگذارید.

پرونده‌های باز، مکاتبات نظارتی، وضعیت صلاحیت مدیران و تضمین‌ها را فهرست کنید. برای هر مورد، مسئول پیگیری و سند پاسخ تعیین شود. این کنترل داخلی باید با شروط رسمی تمدید تکمیل شود.

تاریخ اعتبار مجوز قبلی را به‌دلیل ثبت تقاضای تمدید، خودکار تمدیدشده تلقی نکنید؛ وضعیت مجاز فعالیت را از ابلاغ و تصمیم مربوط احراز کنید.

اصلاح

اصلاح مجوز و تغییرات شرکت صرافی

تغییر نشانی، مدیران، مالکیت، سرمایه یا اساسنامه را ابتدا دقیق تعریف کنید. مشخص شود کدام سند و کدام مجوز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. ماده ۵۵ دستورالعمل ۱۴۰۲ برای تغییرات ثبتی، موافقت قبلی بانک مرکزی و اجازه‌نامه تغییرات ثبتی را پیش‌بینی کرده است؛ ثبت یک صورتجلسه عمومی به‌تنهایی تمام مسیر مجوز صرافی را پوشش نمی‌دهد.

برای کنترل پرونده، جدولی با سه ستون «وضعیت فعلی»، «تغییر پیشنهادی» و «مدرک لازم» بسازید. در تغییر نشانی، مشخصات محل جدید و اسناد مرتبط؛ در تغییر مدیر، سمت و پرونده صلاحیت؛ و در تغییر سرمایه، مبلغ و منشأ تأمین را جدا بررسی کنید.

اگر موضوع کاهش سرمایه یا تغییر مفاد اساسنامه است، آثار آن بر شرایط مجوز را پیش از اجرای تصمیم روشن کنید. نسخه‌های قبل و بعد و تمام موافقت‌ها را در پرونده نگه دارید.

توسعه

توسعه صرافی و ارتقای سطح فعالیت

برای توسعه، ابتدا خروجی موردنظر را بنویسید: افزایش سرمایه، ارتقای سطح خدمات، تغییر نوع یا ایجاد شعبه و باجه؟ این درخواست‌ها یکسان نیستند. برای نمونه، سطح دوم و سوم نوع دوم در مواد ۲۵ و ۲۶ دستورالعمل ۱۴۰۲ به خدمات و شرایط متفاوتی مربوط‌اند؛ داشتن سرمایه بیشتر، جای موافقت ارتقای سطح را نمی‌گیرد.

در طرح توسعه، خدمات جدید و مجوز مرتبط را مشخص کنید. در پرونده افزایش سرمایه، روش تأمین را با اسناد مالی و شرایط قابل اعمال تطبیق دهید.

برای شعبه یا باجه، محل، حدود خدمات و ارتباط آن با شرکت اصلی را مشخص کنید. قبل از تجهیز محل یا تعهد قراردادی، وضعیت موافقت موردنیاز و ارتباط آن با اجازه‌نامه فعلی را بررسی کنید؛ مجوز دفتر اصلی را برای هر محل یا هر خدمت تازه کافی فرض نکنید.

تعلیق

تعلیق مجوز صرافی

در مواجهه با ابلاغ تعلیق، نخست متن کامل ابلاغ، تاریخ، دامنه محدودیت و اقدام خواسته‌شده را ثبت کنید. تعلیق یک پرونده را از روی جدول عمومی یا تجربه شرکت دیگر تفسیر نکنید؛ مسئله ممکن است به صلاحیت مدیران، تضمین، عملکرد یا موضوع دیگری در همان ابلاغ مربوط باشد.

برای پاسخ، هر بند ابلاغ را به سند رفع ایراد و مسئول تهیه آن وصل کنید. رفع ایراد داخلی را با رفع رسمی تعلیق یکی ندانید؛ وضعیت فعالیت باید بر پایه اعلام مرجع مربوط روشن شود.

ابطال

ابطال مجوز و وضعیت شرکت

ابطال اجازه‌نامه، وضعیت ثبت شرکت و انحلال را جدا بررسی کنید. عنوان مجوز و اثر ابلاغ بر ادامه فعالیت را مشخص کنید و مجوزها، آگهی‌های ثبت و اسناد تعهدات جاری را کنار هم بگذارید.

به‌جای وعده عمومی بازگشت مجوز، مسیر قابل اعمال به همان تصمیم را بررسی کنید. در موضوعات انحلال یا پایان فعالیت، رسیدگی به اسناد، تعهدات و مکاتبات شرکت نیازمند پیگیری منظم است. تاریخ‌ها یا مهلت‌های مندرج در ابلاغ را از روی متن آن استخراج کنید و با اعداد مربوط به مرحله تأسیس یا تمدید جایگزین نکنید.


سؤالات متداول مجوز صرافی

آیا نوع دوم همان سطح دوم است؟

خیر. نوع دوم در دستورالعمل سه سطح دارد. باید هم نوع و هم سطح مندرج در اجازه‌نامه و محدوده خدمات مربوط مشخص باشد؛ عنوان نوع دوم، به‌تنهایی پاسخگوی مجازبودن حواله یا خدمات برون‌مرزی نیست.

آیا هر شرکت سهامی خاص می‌تواند مؤسس صرافی شود؟

قالب شرکت کافی نیست. وضعیت مؤسس حقوقی باید با شروط مربوط به مؤسسان صرافی تطبیق داده شود. ابتدا هویت و شرایط مؤسسان را بررسی کنید، سپس درباره ساختار شرکت صرافی تصمیم بگیرید.

سرمایه لازم برای مجوز در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

در ماده ۱۲ نسخه تابستان ۱۴۰۵ دستورالعمل بانک مرکزی، برای نوع اول در استان تهران و شهرهای مشخص‌شده ۲۵ میلیارد تومان و در سایر شهرها ۱۳ میلیارد تومان آمده است. حداقل سرمایه نوع دوم در سطوح اول و دوم ۱۰۰ میلیارد تومان و در سطح سوم ۲۰۰ میلیارد تومان است. این ارقام به نسخه یادشده مستندند؛ کاربرگ جاری و ابلاغیه‌های بعدی باید هنگام درخواست بررسی شوند.

پس از ثبت شرکت می‌توان فعالیت صرافی را آغاز کرد؟

اجازه تأسیس و ثبت شرکت را از اجازه فعالیت جدا کنید. پیش از شروع، وضعیت اجازه فعالیت و حدود خدمات آن را بررسی کنید؛ صرف آگهی تأسیس یا پیگیری درخواست، جای مجوز فعالیت نیست.

برای اولین مشاوره چه اطلاعاتی آماده باشد؟

نوع مؤسسان، شهر، خدمات موردنظر، مرحله پرونده و آخرین ابلاغ را آماده کنید. در پرونده موجود، مشخصات آخرین مجوز و تغییرات پس از آن نیز لازم است.

بررسی مسیر مناسب پرونده شما

برای بررسی اولیه تأسیس، فعالیت یا تغییرات صرافی با ۰۹۱۲۰۲۱۳۳۹۳ تماس بگیرید. گروه حقوقی بازرگان خدمات مشاوره و پیگیری پرونده ارائه می‌کند؛ تصمیم صدور و حدود مجوز با مرجع مربوط است. در تماس، عنوان درخواست و مرحله فعلی را بگویید تا فهرست مدارک موردنیاز همان موضوع مشخص شود.

منابع و دامنه به‌روزرسانی

تاریخ بررسی منابع این راهنما: ۱۵ مهر ۱۴۰۵. بخش سرمایه و تضمین فعالیت با مواد ۱۲ و ۲۰ نسخه تابستان ۱۴۰۵ تطبیق داده شده است. بخش‌هایی که صراحتاً به مصوبه ۱۴۰۲ یا اطلاعیه ۱۴۰۴ ارجاع دارند، با همان تاریخ منبع ارائه شده‌اند؛ این به‌روزرسانی به معنای احراز بدون تغییر همه مواد قدیمی نیست. برای اقدام، کاربرگ جاری و ابلاغیه‌های قابل اعمال به پرونده باید کنترل شوند.